Bài 31. Hệ vận động ở người

Mục tiêu bài học

Nêu được cấu tạo, chức năng của và sự phù hợp giữa cấu tạo với chức năng.
Trình bày được một số bệnh, tật liên quan đến hệ vận động và cách phòng chống.
Nêu được ý nghĩa của việc tập thể dục, thể thao đối với hệ vận động.
Thực hiện được sơ cứu và băng bó khi người khác bị gãy xương.

Câu hỏi mở đầu: Tại sao mỗi người lại có vóc dáng và kích thước khác nhau? Nhờ đâu mà cơ thể người có thể di chuyển, vận động?

I. Cấu tạo và chức năng của hệ vận động

1. Cấu tạo của hệ vận động

Hệ vận động ở người có cấu tạo gồm và .

Xương được cấu tạo từ chất hữu cơ và chất khoáng. Bộ xương ở người trưởng thành có khoảng 206 xương, được chia thành ba phần: xương đầu, xương thân, xương chi (xương tay, xương chân). Nơi tiếp giáp giữa các đầu xương là .

Hệ cơ ở người có khoảng 600 cơ, cơ bám vào xương nhờ các mô liên kết như .

HS01 · Hình có điểm nóng: Hệ cơ và bộ xương

Cơ đầu: Cơ bám vào xương sọ, giúp biểu cảm khuôn mặt và vận động hàm.
Cơ thân: Cơ bám vào xương sườn, xương sống, giúp thân mình cử động, hỗ trợ hô hấp.
Cơ tay: Bám vào xương tay, co dãn giúp tay cử động, cầm nắm.
Cơ chân: Bám vào xương chân, co dãn giúp chân di chuyển.
Xương sọ não: Bảo vệ não bộ.
Xương sọ mặt: Tạo khung khuôn mặt, nâng đỡ các giác quan vùng mặt.
Xương ức: Cùng xương sườn tạo thành lồng ngực, bảo vệ tim, phổi.
Xương sườn: Cùng xương ức tạo thành lồng ngực, bảo vệ tim, phổi.
Xương sống: Nâng đỡ cơ thể, bảo vệ tuỷ sống, giúp thân mình cử động.
Xương tay: Nâng đỡ và vận động cánh tay, bàn tay.
Xương chân: Nâng đỡ toàn bộ cơ thể, giúp di chuyển.

2. Chức năng của

tạo nên khung cơ thể, giúp cơ thể có hình dạng nhất định và bảo vệ cơ thể. Cơ bám vào xương, khi cơ co hay dãn sẽ làm xương cử động, giúp cơ thể di chuyển và vận động.

Một số tạo kết nối kiểu đòn bẩy giữa các xương, nhờ vậy xương có khả năng chịu tải cao khi vận động. Chất khoáng trong xương làm xương bền chắc, chất hữu cơ giúp xương có tính mềm dẻo, nhờ đó cơ thể vận động linh hoạt và chắc chắn.

II. Một số bệnh, tật liên quan đến hệ vận động

Tật cong vẹo cột sống là tình trạng cột sống không giữ được trạng thái bình thường, các đốt sống bị xoay lệch về một bên, cong quá mức về phía trước hay phía sau. Cong vẹo cột sống có thể do tư thế hoạt động không đúng trong thời gian dài, mang vác vật nặng thường xuyên, do tai nạn hay còi xương.

Cơ thể thiếu calcium và phosphorus sẽ thiếu nguyên liệu để kiến tạo xương nên mật độ chất khoáng trong xương thưa dần, dẫn đến bệnh loãng xương. Bệnh này thường gặp ở người cao tuổi. Khi bị chấn thương, người mắc bệnh loãng xương có nguy cơ gãy xương cao hơn người không mắc bệnh.

III. Ý nghĩa của tập thể dục, thể thao

Tập thể dục, thể thao có vai trò kích thích tăng chiều dài và chu vi của xương, cơ bắp nở nang và rắn chắc, tăng cường sự dẻo dai của cơ thể.

Liên hệ thực tế

Ngồi học đúng tư thế, giữ lưng thẳng, không mang cặp sách quá nặng hoặc lệch một bên vai để phòng tránh tật cong vẹo cột sống.
Ăn uống đủ calcium (sữa, tôm, cua, rau xanh…), tắm nắng hợp lý từ nhỏ để phòng bệnh loãng xương khi về già.
Tập thể dục, thể thao đều đặn, vừa sức theo lứa tuổi giúp xương và cơ phát triển tốt, cơ thể dẻo dai.
Em có biết (SGK): Khi sơ cứu người bị gãy xương, cần đặt nẹp cố định đúng cách (như băng bó gãy xương cẳng tay, xương chân bằng nẹp và dây vải) trước khi đưa nạn nhân đến cơ sở y tế, tránh làm tổn thương thêm.

Câu hỏi tự kiểm tra

Q12. Các nhận định sau về hệ vận động đúng hay sai?

Lật thẻ xem đáp án

Q12 Đúng/Sai TH 1 điểm

S Bộ xương người trưởng thành có khoảng 600 xương.
Đ Hệ cơ ở người có khoảng 600 cơ.
Đ Khớp xương là nơi tiếp giáp giữa các đầu xương.

Giải thích: Bộ xương có khoảng 206 xương (không phải 600) — 600 là số cơ của hệ cơ.

Gợi ý (3 tầng)

Số 600 là của xương hay của cơ?
Bộ xương có khoảng 206 xương.
Nhận định 1 sai, 2 và 3 đúng.

Q16. Hệ vận động ở người có cấu tạo gồm

Lật thẻ xem đáp án

Q16 Trắc nghiệm 1 đáp án NB 1 điểm

A Bộ xương và hệ cơ
B Hệ tuần hoàn và hệ cơ
C Bộ xương và hệ thần kinh
D Hệ cơ và hệ hô hấp

Giải thích: Hệ vận động ở người có cấu tạo gồm bộ xương và hệ cơ.

Gợi ý (3 tầng)

Hệ vận động gồm 2 thành phần chính.
Không liên quan trực tiếp đến hệ tuần hoàn hay hô hấp.
Đáp án là Bộ xương và hệ cơ.

Q17. Nguyên nhân nào có thể gây tật cong vẹo cột sống?

Lật thẻ xem đáp án

Q17 Trắc nghiệm nhiều đáp án TH 1 điểm

A Tư thế hoạt động không đúng trong thời gian dài
B Mang vác vật nặng thường xuyên
C Ăn uống đủ chất dinh dưỡng
D Do tai nạn hoặc còi xương

Giải thích: Cong vẹo cột sống có thể do tư thế hoạt động không đúng trong thời gian dài, mang vác vật nặng thường xuyên, do tai nạn hay còi xương.

Gợi ý (3 tầng)

Ăn uống đủ chất có gây hại cho cột sống không?
Có 3 trong 4 nguyên nhân đúng.
Đáp án: tư thế sai, mang vác nặng, tai nạn/còi xương.

Thuật ngữ của bài

Hệ vận động: Hệ cơ quan gồm bộ xương và hệ cơ, giúp cơ thể có hình dạng nhất định và vận động. (SGK tr. 125)
Bộ xương: Khung nâng đỡ, bảo vệ cơ thể; người trưởng thành có khoảng 206 xương. (SGK tr. 125)
Hệ cơ: Khoảng 600 cơ bám vào xương, co hoặc dãn làm xương cử động. (SGK tr. 125)
Khớp xương: Nơi tiếp giáp giữa các đầu xương, tạo kết nối kiểu đòn bẩy giúp xương chịu tải cao. (SGK tr. 125)
Tật cong vẹo cột sống: Tình trạng cột sống bị xoay lệch hoặc cong quá mức do tư thế sai, mang vác nặng… (SGK tr. 126)
Bệnh loãng xương: Mật độ chất khoáng trong xương thưa dần, xương giòn, dễ gãy, thường gặp ở người cao tuổi. (SGK tr. 126)
Dây chằng, gân: Mô liên kết giúp cơ bám chắc vào xương. (SGK tr. 125)