Nêu được tên và vai trò chính của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể người.
Câu hỏi mở đầu: Mỗi người đều có những đặc điểm riêng để phân biệt với người khác như màu da, chiều cao, nhóm máu,... Ngoài sự khác nhau đó, cấu tạo cơ thể người có những đặc điểm chung nào?
I. Khái quát về cơ thể người
Cơ thể người bao gồm các phần: đầu, cổ, thân, hai tay và hai chân. Toàn bộ cơ thể được bao bọc bên ngoài bởi một lớp da, dưới da là lớp mỡ, dưới lớp mỡ là cơ và xương.
HS01 · Hình có điểm nóng: Các phần của cơ thể người
Đầu: Nơi chứa não bộ — cơ quan điều khiển mọi hoạt động của cơ thể; có các giác quan như mắt, tai, mũi, miệng.
Cổ: Nối đầu với thân; có khí quản, thực quản và các mạch máu lớn đi qua.
Thân: Chứa hầu hết các cơ quan nội tạng như tim, phổi, dạ dày, gan, ruột…
Tay: Gồm xương, cơ và khớp, giúp cơ thể cầm nắm, lao động và thực hiện nhiều hoạt động khéo léo.
Chân: Gồm xương, cơ và khớp, nâng đỡ cơ thể và giúp cơ thể di chuyển.
II. Vai trò của các cơ quan và hệ cơ quan trong cơ thể người
Cơ thể người gồm 9 hệ cơ quan chính, mỗi hệ đảm nhiệm một vai trò riêng nhưng có liên quan chặt chẽ với nhau:
Hệ cơ quan
Các cơ quan trong hệ
Vai trò chính
Cơ, xương, khớp
Định hình cơ thể, bảo vệ nội quan, giúp cơ thể cử động và di chuyển
Tim và mạch máu
Vận chuyển chất dinh dưỡng, oxygen, hormone,… đến các tế bào và vận chuyển chất thải từ tế bào đến các cơ quan bài tiết để thải ra ngoài
Đường dẫn khí (mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản) và hai lá phổi
Giúp cơ thể lấy khí oxygen từ môi trường và thải khí carbon dioxide ra khỏi cơ thể
Ống tiêu hoá (miệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, hậu môn) và các tuyến tiêu hoá
Biến đổi thức ăn thành các chất dinh dưỡng mà cơ thể hấp thụ được và loại chất thải ra khỏi cơ thể
Phổi, thận, da
Lọc các chất thải có hại cho cơ thể từ máu và thải ra môi trường
Não, tuỷ sống, dây thần kinh, hạch thần kinh
Thu nhận các kích thích từ môi trường, điều khiển, điều hoà hoạt động của các cơ quan, giúp cơ thể thích nghi với môi trường
Các
Thị giác, thính giác,…
Giúp cơ thể nhận biết được các vật và thu nhận âm thanh
Tuyến yên, tuyến giáp, tuyến tuỵ, tuyến trên thận, tuyến sinh dục,…
Điều hoà hoạt động của các cơ quan trong cơ thể thông qua việc tiết một số loại hormone tác động đến cơ quan nhất định
Khi em chạy bộ, hệ vận động (co cơ, cử động xương), hệ tuần hoàn (bơm máu nhanh hơn) và hệ hô hấp (thở nhanh, sâu hơn) cùng phối hợp hoạt động để cung cấp đủ năng lượng và oxygen cho cơ thể.
Khi khám sức khoẻ định kì, bác sĩ thường kiểm tra lần lượt từng hệ cơ quan: đo huyết áp (hệ tuần hoàn), nghe phổi (hệ hô hấp), khám da (hệ bài tiết)… để đánh giá tình trạng sức khoẻ chung của cơ thể.
Em có biết (SGK): Mỗi cơ quan trong cơ thể hoạt động mạnh nhất vào một khoảng thời gian nhất định trong ngày — ví dụ gan và phổi hoạt động mạnh khi ta ngủ để loại bỏ độc tố. Vì vậy, cần có kế hoạch làm việc, ăn uống và nghỉ ngơi khoa học để có một cơ thể khoẻ mạnh.
Câu hỏi tự kiểm tra
Q11. Các nhận định sau về cơ thể người đúng hay sai?
Lật thẻ xem đáp ánQ11Đúng/SaiTH1 điểm
Đ Da là lớp ngoài cùng bao bọc cơ thể.
Đ Dưới lớp mỡ là cơ và xương.
S Hệ bài tiết chỉ gồm thận.
Giải thích: Hệ bài tiết gồm phổi, thận và da — không chỉ có thận.
Gợi ý (3 tầng)
Nhớ lại thứ tự các lớp từ ngoài vào trong: da, mỡ, cơ, xương.
Hệ bài tiết có 3 cơ quan, không chỉ 1.
Hai nhận định đầu đúng, nhận định cuối sai.
Q12. Hệ cơ quan nào gồm não, tuỷ sống, dây thần kinh và hạch thần kinh?
Lật thẻ xem đáp ánQ12Trắc nghiệm 1 đáp ánNB1 điểm
A Hệ nội tiết
B Hệ thần kinh
C Hệ tuần hoàn
D Hệ vận động
Giải thích: Hệ thần kinh gồm não, tuỷ sống, dây thần kinh, hạch thần kinh, giúp điều khiển và điều hoà hoạt động của cơ thể.
Gợi ý (3 tầng)
Đây là hệ thu nhận kích thích và điều khiển hoạt động cơ thể.
Không phải hệ tiết hormone (đó là hệ nội tiết).
Đáp án là Hệ thần kinh.
Q14. Nêu một ví dụ cho thấy hai hệ cơ quan phối hợp hoạt động với nhau trong cơ thể em.
Lật thẻ xem đáp ánQ14Trả lời ngắn (GV chấm)VD1 điểm
Đáp án gợi ý: VD: khi chạy, hệ thần kinh ra lệnh, hệ vận động co cơ, hệ tuần hoàn và hệ hô hấp cùng cung cấp oxygen và năng lượng cho cơ thể.
Q17. Những hệ cơ quan nào sau đây có cơ quan chính nằm ở phần thân của cơ thể?
Lật thẻ xem đáp ánQ17Trắc nghiệm nhiều đáp ánTH1 điểm
A Hệ tuần hoàn (tim)
B Hệ tiêu hoá (dạ dày, ruột)
C Hệ hô hấp (phổi)
D Hệ vận động (cơ, xương khắp cơ thể)
Giải thích: Tim, dạ dày, ruột và phổi đều nằm ở phần thân; hệ vận động có cơ, xương ở khắp cơ thể, không chỉ riêng phần thân.
Gợi ý (3 tầng)
Xem lại Hình 30.1: phần thân chứa những cơ quan nào?
Có 3 trong 4 hệ có cơ quan chính nằm ở thân.
Hệ vận động không tính vì cơ, xương có ở khắp cơ thể.
Thuật ngữ của bài
Hệ vận động
Hệ cơ quan gồm cơ, xương và khớp, giúp cơ thể cử động và di chuyển. (SGK tr. 123)
Hệ tuần hoàn
Hệ cơ quan gồm tim và mạch máu, vận chuyển chất dinh dưỡng, oxygen và chất thải trong cơ thể. (SGK tr. 124)
Hệ hô hấp
Hệ cơ quan gồm đường dẫn khí và hai lá phổi, giúp cơ thể trao đổi khí oxygen và carbon dioxide. (SGK tr. 124)
Hệ tiêu hoá
Hệ cơ quan biến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡng và loại chất thải ra khỏi cơ thể. (SGK tr. 124)
Hệ bài tiết
Hệ cơ quan lọc chất thải có hại từ máu và thải ra ngoài qua phổi, thận, da. (SGK tr. 124)
Hệ thần kinh
Hệ cơ quan gồm não, tuỷ sống, dây thần kinh và hạch thần kinh, điều khiển hoạt động của cơ thể. (SGK tr. 124)
Hệ nội tiết
Hệ cơ quan tiết hormone để điều hoà hoạt động của các cơ quan khác trong cơ thể. (SGK tr. 124)
Hệ sinh dục
Hệ cơ quan giúp cơ thể sinh sản và duy trì nòi giống. (SGK tr. 124)
Giác quan
Cơ quan giúp cơ thể nhận biết các vật và thu nhận âm thanh, ví dụ thị giác, thính giác. (SGK tr. 124)